Alergia jest nieprawidłową rekcją nadwrażliwości organizmu na otaczające nas różne czynniki środowiskowe, zwane alergenami.
Jednym z najważniejszych czynników alergizujących (alergenów) jest pyłek niektórych roślin kwiatowych.
Nasilenie objawów chorobowych alergii pyłkowej pozostaje w ścisłym związku z okresami trwania pylenia poszczególnych gatunków roślin, na których pyłek jesteśmy uczuleni.
Współczesne badania epidemiologiczne pochodzące z różnych krajów pokazują, ze obecnie 10-40% przeciętnej populacji cierpi na choroby alergiczne. Stwierdza się je u około 25 % mieszkańców Ameryki Północnej, około 30% Niemców, 35% Szwedów i aż 40% Anglików. W Polsce (1998 r.) ocenia się, że dotyczą one około 20% populacji.
Alergia pyłkowa występuje dwukrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet (1995 r.). U 60 % chorych z alergią pyłkową nieleczoną po kilku latach rozwija się astma oskrzelowa.

Czynniki sprzyjające pojawianiu się alergii pyłkowej:

Czynniki genetyczne – wiele genów odpowiada za produkcję przeciwciał specyficznych, cytokin i innych czynników wywołujących reakcję alergiczną.
Czynniki środowiskowe; zanieczyszczenie powietrza:
• ozonu - powstaje m. in. ze spalin samochodowych, emisji przemysłowych, kserokopiarek i drukarek laserowych; uciążliwy latem w dużych aglomeracjach; drażni błonę śluzową dróg oddechowych i spojówek;
• formaldehyd – jako gaz uwalnia się z farb, lakierów, klejów, dywanów, wykładzin podłogowych, materiałów izolacyjnych, mebli z płyt wiórowych; drażni drogi oddechowe uszkadzając aparat rzęskowy- zaburza działanie mechanizmu oczyszczania;
• dwutlenek siarki – SO4, tlenek azotu – NO, dwutlenek azotu – NO2; związki te ułatwiają uwolnienie białek alergizujących z wnętrza ziarenka pyłku. Białka te wnikają w uszkodzona lub podrażnioną śluzówkę dróg oddechowych uruchamiając odpowiedź immunologiczną organizmu poprzez produkcję przeciwciał klas IgE, a następnie indukują reakcję alergiczną.
  Japońskie badania potwierdzają fakt, że więcej osób chorujących na pyłkowinę mieszka w miastach niż na wsi, pomimo że stężenie pyłku jest tam znacznie wyższe niż w ośrodkach miejskich.
Ekspozycja na dym tytoniowy - dym tytoniowy niszczy urzęsiony nabłonek dróg oddechowych, powodując tzw. metaplazję, czyli zmianę jego budowy. U palaczy czynnych i biernych stwierdza się wzrost poziomu przeciwciał IgE i eozynofilii we krwi oraz nadreaktywność oskrzeli.
Ekspozycja na alergeny- budowanie wysokich budynków dodatkowo sprzyja ekspozycji na pyłek roślin, który osiąga najwyższe stężenie na wysokości 33 m nad powierzchnią ziemi.
Infekcje dróg oddechowych - zakażenia wirusowe są przyczyną reakcji zapalno-alergicznych.
Dieta i nawyki higieniczne - w diecie zmniejsza się ilość pokarmów świeżych, a narasta zwyczaj spożywania dużej ilość produktów przetworzonych, gotowanych, konserwowanych, zawierających środki spulchniające, stabilizujące, sztuczne barwniki i dwutlenek siarki. W rolnictwie wzrasta zużycie pestycydów, nawozów oraz antybiotyków i hormonów stosowanych w produkcji zwierzęcej, które spożywamy w postaci pokarmów. Stosujemy olbrzymie ilości środków chemicznych, które zawierają wiele czynników alergogennych. Wszystkie te związki chemiczne kumulują się w organizmie człowieka, przekraczając jego odporność immunologiczną na otaczające nas środowisko.

Najsilniejsze właściwości alergogenne posiada pyłek roślin wiatropylnych.
Reakcja alergiczna jest wywołana przez zawarte w ziarnach pyłku proteiny (białka) i glikoproteiny, które są podstawowymi alergenami. Podczas kontaktu pyłku z powierzchnią błony śluzowej dróg oddechowych następuje uwolnienie tych alergizujących substancji i wystąpienie objawów klinicznych u osób uczulonych.
Analiza alergenów pyłkowych odpowiedzialnych za objawy kliniczne pyłkowicy wykazała, że najczęściej chorzy wykazują alergię na pyłek traw i żyta. Następnym w częstości uczulenia jest pyłek chwastów dwuliściennych, zwłaszcza: bylicy, babki, czasami pokrzywy i szczawiu. Wśród drzew najczęściej uczula pyłek brzozy, leszczyny i olchy. Rzadziej zdarzają się alergie na pyłek dębu, buku, sosny, wierzby i topoli. Pyłek roślin owadopylnych bywa rzadko przyczyną alergii; najczęściej reakcje te wywołują chryzantemy, begonie i stokrotki.

Objawy chorobowe alergii pyłkowej:

napady kichania,
wodnisty wyciek z nosa,
świąd nosa, podniebienia, uszu
charakterystyczne pocieranie nosa dłonią ku górze, tzw. salut alergiczny,
uczucie blokady nosa, mowa nosowa, oddychanie przez usta,
upośledzenie słuchu, głośne połykanie, nocne zgrzytanie zębami (wskutek obrzęku trąbek słuchowych Eustachiusza),
upośledzenie węchu,
ból gardła,
świąd spojówek,
łzawienie,
światłowstręt,
obrzęk spojówek i powiek,
uszkodzenie rogówek (punkty Homera, keratokonus, owrzodzenia),
zaostrzenie zmian skórnych w atopowym zapaleniu skóry,
sucha skóra,
pokrzywka,
chrząkanie,
kaszel, chrypka, świszczący oddech,
duszność astmatyczna,
beczkowaty kształt klatki piersiowej u astmatyków.

Objawy zbliżone do pyłkowiny mogą być wywołane zarodnikami grzybów pleśniowych, z których część jest bardzo silnymi alergenami.

Ogromny wpływ na pogorszenie się objawów alergicznych lub nasilenie już istniejących alergii maja pokarmy, które zawierają w swoim składzie histaminę – mediator reakcji alergicznej odpowiedzialny za większość objawów chorobowych. Spożywanie tych pokarmów może być przyczyną reakcji pseudoalergicznych:

czekolada,
żółty ser, sery pleśniowe, topione,
kiszona kapusta,
kiszone ogórki,
musztarda,
wędzone ryby, śledzie,
mocno wędzone wędliny: suszona kiełbasa, salami, wędzonki,
truskawki, maliny, pomidory, owoce cytrusowe,
ostre przyprawy,
alkohole,
orzechy,
suszone owoce i warzywa,
marynowane warzywa i owoce,
drożdże.

Zalecenia dla osób uczulonych na pyłek kwiatowy w sezonie ich pylenia:

Zrezygnować ze spacerów wśród łąk, upraw zbożowych, zarówno podczas pylenia tych roślin, jak i w okresie żniw lub sianokosów, nie chodzic po ściernisku. Osoby uczulone nie powinny kosić ani grabić trawników.
Unikać jazdy na rowerze lub motocyklu, a także w samochodach, autobusach i pociągach przy otwartych oknach.
Spać przy zamkniętych oknach oraz wystrzegać się przeciągów. Nocą opadające ziarna pyłku wnikają w dużych ilościach przez otwarte okna do nagrzanych pomieszczeń.
Nie przenosić do pomieszczeń bukietów z gałązkami kwitnących drzew, z trawami i innymi roślinami zielnymi.
Nie wychodzić z budynków w dni z wietrzną i słoneczną pogodą, a także w czasie mgły, w której zawieszone są duże ilości ziaren pyłku.
Spłukiwać często alergen z powierzchni ciała, głownie twarzy i wlosow. W okresie występowania wysokich stężeń pyłku w atmosferze nawilżać powietrze w pomieszczeniach przez rozpylanie wody lub solanki spryskiwaczem, nawilżaczem. Wówczas ulegają zwilgoceniu ziarna pyłku, które stają się cięższe i szybciej opadają na podłogę.
Stosować filtry oczyszczające powietrze z pyłku w mieszkaniach, biurach, samochodach oraz usuwać kurz (przecierać podłogi, powierzchni mebli, itp. zwilżoną ściereczką; unikać zamiatania podłóg). Wysokiej jakości filtry zatrzymują około 95 % pyłku i kurzu, nie zmieniając wilgotności powietrza ani temperatury.
Wystrzegać się pokarmów wywołujące reakcje krzyżowe z pyłkiem roślin oraz zawierają histaminę lub inne aminy biogenne.
Unikać spania na materacach z siana lub słomy.
Przy planowaniu urlopu uwzględnić kalendarz pyleń roślin w danym regionie. Należy wyjeżdżać w okolice wolne od kwitnienia uczulającej rośliny.

Nasilenie objawów pyłkowiny wyraźnie spada w dni pochmurne i deszczowe, a wzrasta w słoneczne i wietrzne.

mgr Joanna Stachowiak